Κοινωνία

Η Συμμετοχή των Αγωνιστών της Πιερίας στον Επαναστατικό Αγώνα του 1821

Γράφει ο Ιστορικός – Φιλόλογος Θόδωρος Ζαπουνίδης

Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 αποτελεί έναν αγώνα μοναδικό στην παγκόσμια ιστορία, έναν αγώνα παράτολμο και για πολλούς εκείνη την εποχή παράλογο, καθώς οι αντικειμενικές συνθήκες δεν τον ευνοούσαν. Σε εθνικό επίπεδο αποτελεί την αιτία ίδρυσης του Ελληνικού Κράτους και την εμφάνιση της Ελλάδας στον παγκόσμιο πολιτικό χάρτη. Για τους Έλληνες αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για όλες τις ακόλουθες γενιές, μπλέκοντας πολλές φορές την ιστορία με τον μύθο, τα γεγονότα με τους θρύλους, εμψυχώνοντας, όμως, παράλληλα, τον Ελληνικό λαό σε δύσκολες περιόδους. Ο αγώνας των Ελλήνων ήταν ένας αγώνας απέναντι στο απολυταρχικό θεοκρατικό καθεστώς της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, μέσα σε μία Ευρώπη που τα μαύρα σύννεφα της Παλινόρθωσης είχαν αρχίσει να μαζεύονται, παρά τα επαναστατικά κινήματα σε διάφορες χώρες.

Η Επανάσταση του 1821 διαφέρει από κάθε άλλη επαναστατική πράξη που είχε σημειωθεί στον υπόδουλο ελληνικό χώρο. Το κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, που είχε εξαπλωθεί στη Βαλκανική μετά το 1750, είχε φροντίσει να προετοιμάσει ιδεολογικά τον ξεσηκωμό του Γένους. Η Ελληνική Επανάσταση δεν ήταν αποκομμένη από τις γενικότερες εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή ήπειρο, τις ιδέες του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης. Σε όλο το διάστημα πριν την Επανάσταση είχαν αρχίσει να διαμορφώνονται εκείνοι οι κοινωνικοί, οικονομικοί και ιδεολογικοί παράγοντες που οδήγησαν τους Έλληνες στη δυναμική διεκδίκηση της ελευθερίας τους.

Η περίοδος της Τουρκοκρατίας είναι μία περίοδος σκληρή και δύσκολη για τον Ελληνισμό, σε κάθε περιοχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας που κατοικούσαν συμπαγείς ελληνικοί πληθυσμοί. Από την κατάσταση αυτή δεν θα μπορούσε να εξαιρεθεί η περιοχή της Πιερίας. Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας του 1821 συνεπήρε όλους τους Έλληνες, χωρίς να σημαίνει ότι ο ξεσηκωμός έλαβε χώρα ταυτόχρονα σε όλη τη σύγχρονη ελληνική επικράτεια, εξαιτίας τοπικών και γενικών ιδιαιτεροτήτων. Η Ελληνική Επανάσταση διαφοροποιείται από τις άλλες αντίστοιχες επαναστάσεις, καθώς δεν ήταν τυχαία εξέγερση με αφορμή επεισόδια ή άλλες ευνοϊκές συγκυρίες, ούτε υποκινήθηκε από ξένους για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους. Ήλθε ύστερα από άλλες μικρότερες επαναστάσεις, τοπικές εξεγέρσεις και αδιάκοπο σχεδόν αγώνα επάνω στα βουνά εναντίον των Οθωμανών.

Η Επανάσταση του 1821 στον Όλυμπο και στα Πιέρια έχει πολλές ηρωικές μορφές. Στα απομνημονεύματα του Νικόλαου Κασομούλη, ο οποίος πήρε μέρος στους αγώνες της ανεξαρτησίας, αναφέρονται πολλοί Έλληνες του Ολύμπου και των Πιερίων να πρωτοστατούν σε επαναστατικές ενέργειες κατά του τουρκικού ζυγού ακόμα και πριν το 1821. Οι κλέφτες της Μακεδονίας, άνθρωποι που είχαν καταφύγει στους ορεινούς όγκους της περιοχής, καθώς δεν μπορούσαν αντέξουν άλλο την οθωμανική καταπίεση, δρούσαν στους ορεινούς όγκους της Πίνδου, του Βερμίου, των Πιερίων, του Ολύμπου και των Χασίων.

Οι κλέφτες και οι αρματολοί του Ολύμπου και των Πιερίων ήταν ήδη γνωστοί και στη νότια Ελλάδα, χρόνια πριν ξεσπάσει η Επανάσταση του 1821. Ο Όλυμπος και τα Πιερία ήταν η κοιτίδα των κλεφτών και των αρματολών στη Μακεδονία. Οι ορεινοί όγκοι, δυσπρόσιτοι για οργανωμένα στρατεύματα, αποτελούσαν τα ιδανικά ορμητήρια για τους αγωνιστές της Μακεδονίας. Οι κλέφτες εξελίχθηκαν, αν και τα αρχικά τους κίνητρα ποίκιλαν, σε μεγάλους πολεμικούς άνδρες, και αποτελούσαν την εγγύηση πως μία οργανωμένη επαναστατική προσπάθεια στην περιοχή θα μπορούσε να είναι πετυχημένη εξαιτίας της παρουσίας τους. Οι πολεμικές τους ικανότητες ήταν μοναδικές, καθώς το αίσθημα αυτοσυντήρησης στους ορεινούς όγκους του Ολύμπου και των Πιερίων και η σκληρότητα του οθωμανικού ζυγού στην περιοχή τους είχαν κάνει ικανούς.

Ηρωική μορφή της περιοχής ήταν ο Νίκος Τσάρας, γνωστός και ως Νικοτσάρας. Με ορμητήριο τη Μηλιά και σε συνεργασία με τους Λαζαίους, άρχισε ένα συστηματικό αγώνα στην ευρύτερη περιοχή. Η δράση του διαδραματίζεται κατά την τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα, και δεν περιορίστηκε μόνο στη στεριά αλλά εξαπλώθηκε και στη θάλασσα, καθώς συμμετείχε σε πειρατικό στόλο που δρούσε στον Θερμαϊκό κόλπο και στις βόρειες Σποράδες. Ήταν μία μορφή που ενέπνευσε τους κατοίκους της περιοχής με τη μυθική του ανδρεία και τον χαρακτήρα του.

Συνεχιστές του έργου του Νικοτσάρα ήταν οι Λαζαίοι, από τις πιο παλιές οικογένειες αρματολών, στην περιοχή της Μηλιάς. Οι πιο γνωστοί από την οικογένεια των Λαζαίων ήταν ο Λάζος, γενάρχης της φημισμένης αυτής αρματολικής οικογένειας, ο Γιάννης, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του στην αρχηγία, ο Λιόλιος, ο Δήμος, ο Κώστας και ο Τόλιος. Οι Λαζαίοι βρέθηκαν και αυτοί στο στόχαστρο του Αλή πασά της Ηπείρου, όπως και ο Νικοτσάρας, για τη δράση τους. Στόχος τους, μαζί με τους κλεφταρματολούς του Ολύμπου Ταμπάκη, Μάντζαρη και Γούλα Δράσκου, ήταν να απαλλάξουν την Πιερία από τα τουρκαλβανικά αποσπάσματα του Αλή πασά. Η προσπάθειά τους συνεχίστηκε και στη θάλασσα, με ορμητήριο τις βόρειες Σποράδες.

Μεγάλες μορφές της προεπαναστατικής περιόδου στην περιοχή ήταν και οι Τσανάκας, Παπαγιάννης, Βαρούτας, Λιακόπουλος, Καρατάσος, Συρόπουλος, Λάππας, Ζήδρος, Γκέγκας και πολλοί άλλοι. Παράλληλα, ο Γεωργάκης Ολύμπιος είχε ήδη έντονη παρουσία στην Ελλάδα, καθώς εντάχθηκε στο σώμα του Τόλιου Λάζου, κι έπειτα έδρασε στη Σερβία και στις παραδουνάβιες ηγεμονίες.

Η Φιλική Εταιρεία είχε κατορθώσει να διεισδύσει και στην περιοχή της Μακεδονίας και να μυήσει πολλούς κληρικούς, προκρίτους και εμπόρους, παρά τη μειονεκτική γεωγραφική θέση της Μακεδονίας, τη γειτνίαση με μεγάλα στρατιωτικά κέντρα της περιοχής, τη σκληρή τουρκική διοίκηση και την καταπίεση των πληθυσμών. Πρωτεργάτης στην προσπάθεια αυτή ήταν ο μεγαλέμπορος και τραπεζίτης Εμμανουήλ Παπάς. Στις 17 Μαΐου 1821 κηρύττει την επανάσταση στη Χαλκιδική και αναγορεύεται σε «Αρχηγό και Προστάτη της Μακεδονίας». Ο αγώνας ήταν δύσκολος, καθώς οι Οθωμανοί μπορούσαν να ανεφοδιάζονται γρήγορα. Τον Σεπτέμβριο του 1821, και καθώς η επανάσταση οδηγείτο σε αποτυχία, πραγματοποιήθηκε συμβούλιο των καπεταναίων του Ολύμπου, της Βέροιας και της Νάουσας στο μοναστήρι του Αγίου Διονυσίου στον Όλυμπο. Όταν το θέατρο των συγκρούσεων έφτασε στην Κασσάνδρα, 400 άντρες από το αρματολίκι του καπετάν Διαμαντή έφτασαν για βοήθεια. Επικεφαλείς ήταν ο Διαμαντής Λιάκος ή Λιακόπουλος, ο Κώστας Μπίνος και Δήμος Ψαροδήμος. Ο καπετάν Διαμαντής στο πρώτο δεκαήμερο του Ιουλίου σημείωσε αλλεπάλληλες επιτυχίες εναντίον του Αχμέτ Μπέη. Για αντιπερισπασμό, και καθώς η επανάσταση στη Χαλκιδική αντιμετώπιζε προβλήματα, αποφασίστηκε να κηρυχτεί επανάσταση και στην Πιερία.

Η γειτνίαση της περιοχής του Ολύμπου με ισχυρά οθωμανικά κέντρα, καθιστούσαν τον Αγώνα πολύ δύσκολο. Ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1821 είχε καταρτισθεί σχέδιο για εξέγερση στη Μακεδονία και στην περιοχή του Ολύμπου ταυτοχρόνως. Το είχαν καταστρώσει ο Δημήτριος Υψηλάντης και ο Νικόλαος Κασομούλης. Η περιοχή του Ολύμπου, των Πιερίων και του Βερμίου είχε ισχυρή παράδοση αρματολισμού κι οι εκεί οπλαρχηγοί δεν περίμεναν παρά το σύνθημα της εξεγέρσεως. Όλοι, και κυρίως ο Δημήτριος Υψηλάντης, πίστευαν ότι η επανάσταση στη Μακεδονία έπρεπε να ενισχυθεί, ώστε να γενικευθεί ο αγώνας σε όσο το δυνατόν ευρύτερη περιφέρεια. Αγωνιστές από τον Όλυμπο, ανάμεσά τους ο Κώστας Νικολάου και ο Νικόλαος Κασομούλης, αποφάσισαν να μεταβούν στη νότια Ελλάδα για να αναζητήσουν στήριξη για τον αγώνα στον Όλυμπο και τα Πιέρια.

Ο Κασομούλης στις αρχές του Ιανουαρίου του 1822 έφθασε στα Ψαρά, εφοδιάσθηκε με μικρή ποσότητα μπαρουτιού και μολυβιού και αναχώρησε για τον Όλυμπο. Τον Φεβρουάριο του 1822 αποβιβάστηκε στο Ελευθεροχώρι της Πιερίας και προχώρησε προς το μοναστήρι της Μακρυρράχης, όπου βρισκόταν ο οπλαρχηγός του Ολύμπου Διαμαντής Νικολάου. Παράλληλα, δια θαλάσσης, ο Κασομούλης και ο Γερο-Στέργιος Καρατάσος περιέπλεαν τον Θερμαϊκό κόλπο και τις ακτές της Πιερίας και άρχισαν να συλλαμβάνουν τα πλοιάρια που κινούνταν στον κόλπο. Στις αρχές Μαρτίου του 1822, ο Κασομούλης με τον Διαμαντή και με τον επίσης οπλαρχηγό του Ολύμπου Ντίτζια προσπάθησαν με μικρή δύναμη τριακοσίων ανδρών να καταλάβουν την οχυρή θέση του Κολινδρού. Η επιχείρηση αυτή ορίζει και την έναρξη της επανάστασης στην περιοχή. Λίγο αργότερα φθάνει στη Σκάλα Ελευθεροχωρίου και ο Σάλας, απεσταλμένος του Υψηλάντη στη Μακεδονία, με σώμα 300 ανδρών. Στην περιοχή της Ελασσόνας, οι καπεταναίοι Γούλας Δράσκου και Τόλιος Λάζου δέχθηκαν επίθεση από την τουρκική φρουρά του Βλαχολίβαδου και υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους στον Κοκκινοπλό και να υποχωρήσουν στον Άγιο Δημήτριο.

Οι Έλληνες αγωνιστές, εξαιτίας της κακοκαιρίας, αποσύρθηκαν νοτιότερα στο χωριό Καστανιά, και από εκεί στη Μηλιά. Ο Διαμαντής, που διαφώνησε με τον Κασομούλη, υποχώρησε από την Καστανιά που είχε μείνει, προς τα Ρυάκια, για να φτάσει και αυτός στη Μηλιά. Εκεί οι Τούρκοι εξαπέλυσαν την τελική τους επίθεση, τον Απρίλιο.

Αυτές οι επαναστατικές ενέργειες στην περιοχή του Ολύμπου (Λιβάδι, Κοκκινοπλός, Άγιος Δημήτριος) και των Πιερίων (Κολινδρός, Φούντα, Ελευθεροχώρι) και στη γειτονική Ημαθία, κινητοποίησαν τους Οθωμανούς και συγκεκριμένα τον πασά της Θεσσαλονίκης Μεχμέτ Εμίν ή Λομπούτ Πασά.

Ο Τόλιος Λάζου, υποχώρησε παρασύροντας και άνδρες του Διαμαντή, ενώ ο Γούλας, ο Σάλας και ο Καίρης, με τριάντα άνδρες και με τα γυναικόπαιδα κλείστηκαν στον πύργο των Λαζαίων, στο ψηλότερο σημείο της Μηλιάς, που δεσπόζει στην περιοχή. Η Μηλιά, πλέον, είχε καταστεί το νέο στρατηγείο των αγωνιστών. Εκεί είχαν συγκεντρωθεί ο Τόλιος Λάζος, ο Γούλας Δράσκου, ο Διαμαντής Νικολάου, ο Κασομούλης, ο Γενικός Επίτροπος Γρηγόριος Σάλας και πολλοί άλλοι. Οι αγωνιστές σχεδίασαν την άμυνα τους στην επικείμενη τουρκική επίθεση. Η προσπάθεια των Τούρκων να καταλάβουν τον πύργο αποκρούσθηκε αρχικά. Ωστόσο, στη συνέχεια οι Τούρκοι εισέβαλαν στη Μηλιά και πυρπόλησαν το χωριό. Η καταστροφή στη Μηλιά έφερε τους αγωνιστές σε πολύ δύσκολη θέση. Το κακό ήταν ακόμα μεγαλύτερο αν αναλογιστεί κανείς τα σκληρά αντίποινα στα οποία προέβησαν οι Οθωμανοί κατά των αμάχων.

Η απογοήτευση ήταν μεγάλη και όλοι είχαν συνειδητοποιήσει ότι η έλλειψη συντονισμού στην ευρύτερη περιοχή της Πιερίας και της κεντρικής Μακεδονίας ήταν μία βασική αιτία της αποτυχίας του αγώνα. Παράλληλα, απουσίαζε κι εκείνη η ηγετική προσωπικότητα που θα οργάνωνε συνολικά την προσπάθεια. Αρκετοί οπλαρχηγοί κατευθύνθηκαν, λοιπόν, προς τη νότια Ελλάδα ενώ άλλοι προς τις γειτονικές περιοχές της Μακεδονίας και προς τις βόρειες Σποράδες. Από τις βόρειες Σποράδες, πολύ συχνά κάνανε επιδρομές προς τα παράλια της Πιερίας αλλά και της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής. Όπου και αν βρέθηκαν οι Ολύμπιοι και οι Πιεριείς αγωνιστές ξεχώρισαν για το φρόνημα τους.

Οι προσπάθειες των Ελλήνων της Μακεδονίας δεν σταμάτησαν και κάθε τόσο εκδηλώνονταν εξεγέρσεις εναντίον των Τούρκων. Τέτοιες ενέργειες ήταν των οπλαρχηγών Διαμαντή και Κώστα Νικολάου, του Γεωργίου και Αθανασίου Σύρου, του Τόλιου Λάζου και του Θεοδώρου Ζιάκα. Παράλληλα, στον αγώνα συνέβαλλαν και οι ηγούμενοι των Μονών Αγίου Διονυσίου και Πέτρας Ολύμπου, και της Μονής Μακρυρράχης Πιερίων. Οι εξεγέρσεις μετά τη λήξη της Επανάστασης του 1821 δεν είχαν σημαντικά αποτελέσματα, χωρίς όμως να μειωθεί το αγωνιστικό πνεύμα των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής της Πιερίας. Οι αγωνιστές του Ολύμπου και των Πιερίων ήλπιζαν ότι η περιοχή θα συμπεριλαμβανόταν στα σύνορα του πρώτου Ελληνικού κράτους. Ωστόσο, παρά την αλληλογραφία τους με τον Ιωάννη Καποδίστρια, το όνειρό τους αυτό δεν έγινε πραγματικότητα.

Οι επαναστατικές ενέργειες στον Όλυμπο και τη Μακεδονία τη συγκεκριμένη περίοδο συνέβαλαν και στην επιτυχία του αγώνα στη νότια Ελλάδα. Και αυτό γιατί προκλήθηκε ένας σημαντικός αντιπερισπασμός που ανησύχησε τους Οθωμανούς για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Το 1854 ξεκινάει ένα νέο κίνημα στην περιοχή της Μακεδονίας, με αφορμή τον Κριμαϊκό Πόλεμο του 1853-1856 και τον θρησκευτικό χαρακτήρα που έδωσε σε αυτόν η Ρωσία. Η επανάσταση ξεκίνησε στην περιφέρεια των Γρεβενών, στη χερσόνησο της Χαλκιδικής και στην περιοχή του Ολύμπου. Στην περιοχή της Λαμίας είχε συγκροτηθεί από διάφορους Μακεδόνες, κυρίως της περιοχής του Ολύμπου, ένα ισχυρό επαναστατικό σώμα. Το σώμα αυτό προχώρησε προς τον Όλυμπο και έφτασε ως το χωριό Βροντού και στα περίχωρα της Κατερίνης. Η επαναδραστηριοποίηση της κλεφτουριάς του Ολύμπου ανησύχησε τόσο τους Οθωμανούς όσο τους αντιπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων, που προσπάθησαν η Επανάσταση να αποτύχει. Δυστυχώς, η προσπάθεια αυτή των αγωνιστών καταδικάστηκε από το παιχνίδι ισορροπιών των Μεγάλων Δυνάμεων και τη σύγκρουση τη συγκεκριμένη περίοδο, μεταξύ της Αγγλίας και της Γαλλίας από τη μία και της Ρωσίας από την άλλη.

Νέα προσπάθεια γίνεται την περίοδο 1875-1878. Αυτή ήταν αποτέλεσμα των διεθνών συγκυριών και της οργάνωσης επαναστατικών ομάδων στην Αθήνα, όπως η «Μακεδονική Επιτροπή», με στόχο την απελευθέρωση της Μακεδονίας και την αντιμετώπιση των σκληρών ενεργειών των Τουρκαλβανών και των Κιρκάσιων που δρούσαν στην περιοχή. Η «Μακεδονική Επιτροπή» μετά από συζητήσεις και σχεδιασμούς επέλεξε να ξεκινήσει η επανάσταση από την περιοχή Ολύμπου-Πιερίων, μία άκρως πετυχημένη επιλογή. Η επανάσταση του Ολύμπου ήταν μέρος μιας γενικότερης εξέγερσης στη Μακεδονία που είχαν υποκινήσει ο πρόξενος στη Θεσσαλονίκη Κωνσταντίνος Βατικιώτης και ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ιωακείμ Γ΄, σε συνεργασία με τις μακεδονικές οργανώσεις της Αθήνας και με τη συμμετοχή των οπλαρχηγών του Ολύμπου.

Η εξέγερση εκδηλώθηκε αρχικά στον Όλυμπο, όταν στην παραλία, ανοιχτά της Πλάκας του Λιτοχώρου, αποβιβάστηκε σώμα εθελοντών υπό το λοχαγό Δουμπιώτη και ενώθηκε με τους ντόπιους επαναστάτες. Παράλληλα, στον Κολινδρό κήρυξε την έναρξη του αγώνα ο επίσκοπος Κίτρους Νικόλαος. Τον Μάρτιο του 1878 συγκροτήθηκε στο Λιτόχωρο η «Προσωρινή Κυβέρνηση της Μακεδονίας» με πρόεδρο τον λιτοχωρινό πρόκριτο Ευάγγελο Κοροβάγκο και με τη συμμετοχή του γιατρού Αθανασίου Αστερίου από το Λιβάδι. Οι επαναστάτες κυριάρχησαν γρήγορα στην ευρύτερη περιοχή της Πιερίας, καταλαμβάνοντας αρχικά το κάστρο του Πλαταμώνα. Η εξέγερση γενικεύτηκε κι ένα-ένα τα χωριά ξεσηκώνονταν: η Λεπτοκαρυά, η Σκοτίνα, ο Πλαταμώνας, ενώ τα στρατεύματα των αγωνιστών έφτασαν έως το Στουπί, λίγο έξω από την Κατερίνη. Δυστυχώς, λάθη στρατηγικής δεν έφεραν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Εξαιτίας και των συνθηκών που διαμορφώθηκαν στο εξωτερικό, οι αγωνιστές αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν και πάλι στην περιοχή της νότιας Μακεδονίας. Ωστόσο, οι Τούρκοι ανακατέλαβαν το αδικαιολόγητα αφύλακτο Λιτόχωρο και προχώρησαν σε βιαιοπραγίες και καταστροφές.

Την ίδια, λοιπόν, περίοδο στη βόρεια Πιερία η επανάσταση είχε επίκεντρο τον Κολινδρό με αρχηγό τον Επίσκοπο Κίτρους Νικόλαο. Ο Κίτρους Νικόλαος από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε τα καθήκοντά του, προσπάθησε να κινητοποιήσει το ελληνικό στοιχείο μέσα σε ένα κλίμα ιδιαίτερα επικίνδυνο. Οι δυσκολίες ήταν μεγάλες, καθώς οι κάτοικοι είχαν απογοητευτεί από τις αποτυχημένες έως τότε επαναστάσεις και φοβόντουσαν τα αντίποινα των Τούρκων. Ωστόσο, σε όλη περιοχή από την Κατερίνη και βόρεια δημιουργήθηκαν επαναστατικοί πυρήνες. Έτσι, τον Φεβρουάριο/Μάρτιο του 1878 ξεκίνησε η επανάσταση στον Κολινδρό, ο οποίος έγινε το στρατιωτικό και πολιτικό κέντρο της επανάστασης στη βόρεια Πιερία. Δυστυχώς, και η επανάσταση στον Κολινδρό δεν είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ο Επίσκοπος Νικόλαος πυρπόλησε τη Μητρόπολη και οι άμαχοι κατέφυγαν στη Μονή Αγίων Πάντων.

          Μπορεί η επανάσταση του Ολύμπου και η επανάσταση στον Κολινδρό να απέτυχαν, αλλά με τις συγκεκριμένες ενέργειες εκφράστηκε η ελληνική αντίδραση στους όρους της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου κι έτσι ενισχύθηκε η ελληνική διπλωματία στο Συνέδριο του Βερολίνου.

          Οι επαναστάσεις στον Όλυμπο και τα Πιερία, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την Επανάσταση του 1821, δεν έφεραν το ποθητό αποτέλεσμα της αποτίναξης του Οθωμανικού ζυγού και της ανεξαρτησίας της περιοχής. Οι λόγοι ήταν πολλοί. Αρχικά, διότι δεν υπήρχε ο κατάλληλος ηγέτης που θα συντόνιζε τον αγώνα. Στην περιοχή υπήρχαν πολλοί διάσημοι και έμπειροι κλεφταρματολοί, κάτι που είχε όμως οδηγήσει στην εμφάνιση διαφωνιών, αντιζηλιών και αντιδικιών. Οι συγκρούσεις αυτές σε τοπικό επίπεδο, απαιτούσαν την παρουσία ενός ικανού αρχηγού, που να είναι παραδεκτός από όλους και να έχει τον δυναμικό χαρακτήρα να αμβλύνει τις διαφορές των ντόπιων καπεταναίων. Παράλληλα, η περιοχή βρισκόταν κοντά στην Κωνσταντινούπολη και ο ανεφοδιασμός αλλά και η εκ νέου επάνδρωση των Οθωμανικών δυνάμεων ήταν πολύ εύκολη. Επιπλέον, υπήρχε πλήθος τουρκικού στρατού, ενώ ο αριθμός των Ελλήνων αγωνιστών ήταν κατά πολύ μικρότερος. Εκτός, όμως, από την αριθμητική υπεροχή των Οθωμανών, υπήρχε μεγάλη διαφορά στη δύναμη πυρός (όπλα και πυρομαχικά) εις βάρος των Ελλήνων.

Η περιοχή του Ολύμπου και της Πιερίας στο πέρασμα των δεκαετιών μετά την Επανάσταση του 1821, αντιμετώπιζε και νέους κινδύνους με τις βλέψεις των Βουλγάρων στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας και το παιχνίδι ισορροπιών των Μεγάλων Δυνάμεων.

Η συνεχής επαναστατική δράση στην περιοχή του Ολύμπου και των Πιερίων –κάτι που αποδεικνύει την ύπαρξη αναπτυγμένου κλεφταρματολικού κινήματος– και το αξιόμαχο φρόνημα των κατοίκων, αποτελούν σημαντικές αιτίες που κρατούσαν τους Οθωμανούς σε εγρήγορση, προκαλώντας αντιπερισπασμό για άλλες παράλληλες επαναστατικές ενέργειες των Ελλήνων. Επιπλέον, η δυναμική και επαναστατική παρουσία των κατοίκων της περιοχής, είχε ως αποτέλεσμα να φαίνεται έντονα ο ελληνικός χαρακτήρας, κάτι που αποτελούσε όπλο στα χέρια των διπλωματών του επίσημου Ελληνικού κράτους κατά τη διάρκεια των διπλωματικών τους ενεργειών, με στόχο την απελευθέρωση της περιοχής και την ένταξη της στο ανεξάρτητο Ελληνικό κράτος. Τελικά, ο Όλυμπος, τα Πιέρια και η Μακεδονία έπρεπε να περιμένουν τους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-1913 για να αποτινάξουν οριστικά τον τουρκικό ζυγό και να ενσωματωθούν στο Ελληνικό κράτος.

Το 1821, Κυρίες και Κύριοι, είναι ένα φαινόμενο αναπάντητο στις ιστορίες όλου του κόσμου. Μπορεί η επιστήμη της ιστορίας, καθώς η ερμηνεία συνεχώς αναθεωρείται μέσα από το πρίσμα των σύγχρονων εμπειριών, να επαναπροσδιορίζει πολλά ιστορικά γεγονότα, μπορεί η ιστορική έρευνα να φέρνει στο φως νέα στοιχεία, μπορεί να υπάρχουν ανατροπές που απομυθοποιούν αξίες και πρότυπα με τα οποία μεγάλωσαν γενιές πολιτών αυτής της χώρας, ωστόσο το βέβαιο είναι ότι η Ελλάδα γεννήθηκε εξαιτίας εκείνων που πάλεψαν εναντίον υπερεθνικών αυτοκρατοριών και κάθε είδους καταπίεση στο πέρασμα των αιώνων. Η εθνική ταυτότητα που διαμορφώνεται στη διάρκεια του Αγώνα αποκτάει συνεχώς νέα χαρακτηριστικά, κάτι που συνεχίζεται ακόμα και σήμερα, σε μία εποχή που τα πάντα αλλάζουν. Ο αγώνας του 1821 δεν είναι αγώνας μόνο πολεμικός. Είναι και αγώνας πολιτικός και διπλωματικός. Είναι αγώνας ηγετικών προσωπικοτήτων και ανωνύμων αγωνιστών. Οι υπόδουλοι Έλληνες ενωμένοι (;), παρόλο που στην πορεία ξέσπασε ο διχασμός και οι εμφύλιες συγκρούσεις, βρέθηκαν για διαφορετικούς ίσως λόγους στις επάλξεις της Επανάστασης. Και μπορεί τα αίτια να είναι για άλλους κοινωνικά, για άλλους οικονομικά, για άλλους ταξικά και για άλλους εθνικοαπελευθερωτικά, ωστόσο η αντίθεση των Ελλήνων σε κάθε μορφή δουλείας διαχρονικά, τα μηνύματα της Αμερικανικής και της Γαλλικής επανάστασης, οι επαναστατικές ιδέες του Ρήγα και το παράτολμο εγχείρημα της Φιλικής Εταιρείας, οδήγησαν όλη τη νοτιανατολική Ευρώπη σε ένα μεγάλο βήμα μετασχηματισμού, στη δημιουργία του νέου κόσμου των εθνικών κρατών και στη δικαίωση του αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδας.

Ο εορτασμός της επετείου της επανάστασης του 1821 θα μπορούσε να είναι η αφορμή για την επανασύσταση του ελληνικού κράτους. Η αφορμή, όμως, πρέπει να είναι καθημερινή και όχι επετειακή, κρυμμένη πίσω από μύθους που φτιάχτηκαν όμορφοι ώστε να κρύβουν χθεσινές και τωρινές άσχημες αλήθειες. Είναι αυτονόητο ότι η πορεία της Ελλάδας αυτά τα διακόσια χρόνια μπορεί να κριθεί ως θετική. Ωστόσο, η προσπάθεια δεν πρέπει να είναι μόνο επετειακή. Άλλωστε αν καταλήξουμε στο ότι χάθηκε και αυτή η ευκαιρία για την επανασύσταση, τότε θα είμαστε άξιοι αυτής της μοιραίας μοίρας, που φανερώνει όμως την καθημερινή μας απουσία και αδιαφορία για την αλήθεια και το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι, και ταυτόχρονα αποδεικνύει πως το αληθινό όραμα του 1821 και όχι το εξιδανικευμένο παρελθόν που λειτουργεί πολλές φορές ως ένα καταφύγιο αδράνειας, περισσότερο μας ενοχλεί στην εποχή της απουσίας οραμάτων και μακροπρόθεσμων σχεδιασμών, και λιγότερο μας εμπνέει.

Σας ευχαριστώ.

Βιβλιογραφία

  • Η Επανάσταση του 1878 στον Όλυμπο – Χάρτες από τη Συλλογή του Ι. Μεγαλόπουλου, Φιλόπτωχος Αδελφότης Ανδρών Θεσσαλονίκης-Δήμος Κατερίνης, 2012, Θεσσαλονίκη
  • Η Μηλιά στη διαδρομή των αιώνων (Πρακτικά Συνεδρίου), Εκδόσεις Μάτι, 2004, Κατερίνη
  • Η Πιερία στα Βυζαντινά και Νεότερα χρόνια – 1ο Επιστημονικό Συνέδριο, Εταιρεία Πιερικών Μελετών «Εστία Πιερίδων Μουσών Κατερίνης»-Ίδρυμα Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού-Εκδοτικός οίκος Αδελφών Κυριακίδη, 1993, Θεσσαλονίκη
  • Η Πιερία στα Βυζαντινά και Νεότερα χρόνια – 2ο Επιστημονικό Συνέδριο, Εταιρεία Πιερικών Μελετών «Εστία Πιερίδων Μουσών Κατερίνης»-Εκδόσεις Τέρτιος, 2002, Κατερίνη
  • Η Πιερία στα Βυζαντινά και Νεότερα χρόνια – 3ο Επιστημονικό Συνέδριο, Εταιρεία Πιερικών Μελετών «Εστία Πιερίδων Μουσών Κατερίνης»-Εκδόσεις Μάτι, 2008, Κατερίνη
  • Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄-ΙΓ΄, Εκδοτική Αθηνών, 1975, Αθήνα
  • 1821: η γέννηση ενός έθνους-κράτους, Σκάι, 2010, Αθήνα
  • 1821: ο ξεσηκωμός του γένους, National Geographic, 2009, Αθήνα
  • Βερέμης Μ. Θάνος, 21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το ‘21, Μεταίχμιο, 2020, Αθήνα.
  • Βερέμης Μ. Θάνος–Κολιόπουλος Σ. Γιάννης–Μιχαηλίδης Δ. Ιάκωβος, 1821: Η δημιουργία ενός έθνους-κράτους, Μεταίχμιο, 2018, Αθήνα.
  • Ευθυμία Μαρία, Μόνο λίγα χιλιόμετρα-Ιστορίες για την Ιστορία, Πατάκης, 2017, Αθήνα.
  • Καζταρίδης Ιωάννης Φ., Η Πιερία κατά την τουρκοκρατία-Αντιστασιακά κινήματα και απελευθερωτικές προσπάθειες, Δήμος Λιτοχώρου, 2000, Κατερίνη
  • Κάκαλος Νίκος Χρ., Το Λιτόχωρο κατά την επανάσταση του 1878 και ο Ευάγγελος Κοροβάγκος, Δήμος Λιτοχώρου-Σειρά: Μελέτες και Έρευνες, 1992, Κατερίνη
  • Καργάκος Σαράντος, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821, 2014, Αθήνα.
  • Κουλούρη Χριστίνα, Φουστανέλες και χλαμύδες-Ιστορική μνήμη και εθνική ταυτότητα 1821-1930, Αλεξάνδρεια, 2020, Αθήνα.
  • Κρεμμυδάς Βασίλης, Η Ελληνική επανάσταση του 1821: τεκμήρια, αναψηλαφήσεις, ερμηνείες, Gutenberg, 2016, Αθήνα.
  • Μέντελσον-Μπάρτολντι Καρλ, Επίτομη ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, 2011, Αθήνα.
  • Παπαδριανός Ιωάννης Α., Η ελληνική παλιγγενεσία του 1821 και η βαλκανική της διάσταση, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, 1996, Κομοτηνή.
  • Σάθας Κωνσταντίνος, Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, Λιβάνης, 1995, Αθήνα
  • Σβολόπουλος Κωνσταντίνος, Κατακτώντας την ανεξαρτησία: δέκα δοκίμια για την Επανάσταση του 1821, Πατάκης, 2010, Αθήνα.
  • Σκαρίμπας Γιάννης, Το 1821 και η αλήθεια, Κάκτος, 1995, Αθήνα
  • Τρικούπης Σπυρίδων, Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, Λιβάνης, 1993, Αθήνα
  • Φίνλεϋ Γεώργιος, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, 2008, Αθήνα
  • Χιονίδης Γεώργιος Χ., Η εκστρατεία και η επανάστασις εις τον Όλυμπον κατά τα έτη 1821-1822, Μακεδονική Βιβλιοθήκη-Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, 1975, Θεσσαλονίκη
  • Χρυσανθόπουλος Φώτιος ή Φωτάκος, Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως 1821-1828, Επικαιρότητα, 2005, Αθήνα.
  • Dakin Douglas, Ο αγώνας των Ελλήνων για την ανεξαρτησία 1821-1833, Μ.Ι.Ε.Τ., 1999, Αθήνα.

One thought on “Η Συμμετοχή των Αγωνιστών της Πιερίας στον Επαναστατικό Αγώνα του 1821

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *